Phototransistor (transistor quang, photo transistor, light sensor, optical sensor, IR sensor) là linh kiện bán dẫn thuộc nhóm optoelectronic components (linh kiện quang điện tử) hoạt động giống transistor BJT nhưng dòng base được kích hoạt bởi ánh sáng thay vì tín hiệu điện. Khi photon chiếu vào vùng bán dẫn, dòng quang điện sinh ra đóng vai trò như dòng base và được khuếch đại qua hệ số β (current gain), tạo ra dòng collector lớn hơn nhiều so với photodiode.
Nhờ khả năng khuếch đại nội tại, phototransistor có độ nhạy cao (high sensitivity light detector) và dễ sử dụng trực tiếp với vi điều khiển, thường không cần mạch khuếch đại ngoài. Tuy nhiên tốc độ đáp ứng chậm hơn photodiode (medium speed optical detector) nên phù hợp các hệ phát hiện trạng thái hơn là truyền dữ liệu tốc độ cao.
Phototransistor thường làm việc ở chế độ switching light detector (cảm biến bật/tắt theo ánh sáng) hoặc analog light measurement và phổ biến ở các dải visible light phototransistor và infrared phototransistor (IR phototransistor).
Ứng dụng gồm IR receiver, cảm biến vật cản, reflective sensor, line follower sensor, robot sensor, encoder quang, công tắc quang (optical switch), bộ đếm sản phẩm băng chuyền, máy in, máy photocopy, barcode scanner sensor, automatic door sensor, hệ thống an ninh, light detection circuit.
Các cấu trúc phổ biến: NPN phototransistor, PNP phototransistor, silicon phototransistor, phototransistor array, optocoupler phototransistor (dùng trong cách ly quang).